Potrawy z warzyw z grzybami
Potrawy z warzyw są dotychczas mało doceniane w żywieniu. Składa się na to wiele przyczyn, głównie brak należytej wiedzy o ich znaczeniu dla organizmu oraz duża pracochłonność wykonania tych potraw. Do naszych jadłospisów należałoby wprowadzić więcej warzyw zarówno w postaci surówek i sałatek, jak i dań, w których warzywa łączone są z mięsem, produktami zbożowymi, mlekiem, jajami lub rybami.
Wartość warzyw polega głównie na dużej zawartości witamin, zwłaszcza witamin A i C, oraz składników mineralnych, z których większość działa odkwaszająco na organizm. Warzywa (zwłaszcza rośliny starsze) dostarczają znacznych ilości błonnika, który działając mechanicznie na ścianki jelit wpływa dodatnio na przesuwanie się i konsystencję treści pokarmowej w jelitach. Charakterystycznymi składnikami warzyw są barwniki, wpływające na estetykę przyrządzanych potraw, a najcenniejszymi z nich - żółtopomarań-czowe karotenoidy, które ustrój przetwarza na witaminę A.
Duża zawartość wody oraz niewielka ilość składników energetycznych i białka czyni z warzyw produkty o niskiej wartości kalorycznej i małej trwałości. Warzywa spełniają jednak w ustroju ważną rolę jako substancje budulcowe i regulujące procesy biologiczne zachodzące w organizmie.
Węglowodany znajdujące się w warzywach to przede wszystkim błonnik i pewna ilość łatwo przyswajalnych cukrów. Jedynie ziemniaki i warzywa strączkowe znacznie przewyższają pod względem kalorycznym pozostałe warzywa dzięki większej zawartości skrobi. Ziemniaki i suche nasiona roślin strączkowych mają ponadto stosunkowo dużo białka, nie jest ono jednak pełnowartościowe i powinno być uzupełniane białkiem zawartym w mleku, jajach, mięsie i rybach.
Warzywa są bogate w takie składniki mineralne, jak żelazo, wapń, potas, magnez, fosfor. Więcej wapnia znajduje się w warzywach liściastych niż korzeniowych. Pewne warzywa (fasola, groch, szczaw, szpinak) zawierają jednak jednocześnie pewne kwasy, które wiążą wapń w nieprzyswajalne przez organizm sole. Podając warzywa strączkowe lub szpinak trzeba więc zadbać o dostarczenie organizmowi wapnia (np. przez spożycie tego dnia większej ilości mleka i sera), aby wyrównać jego straty. Żelazo, znajdujące się w zielonych warzywach, jest bardzo dobrze przyswajalne przez organizm, np. żelazo z cebuli w 100%, żelazo ze szpinaku w 68%.
Witamina C znajduje się prawie we wszystkich warzywach. Do najbogatszych jej źródeł należą: papryka, brukselka, brokuły, kalafior, kapusta, zielona pietruszka, brukiew, kalarepa, chrzan, pomidory, rzodkiewki, szpinak, szczypior i ziemniaki. Najlepszym źródłem witaminy C są bogate w nią warzywa świeżo zerwane oraz szybko i prawidłowo przyrządzone. Świeżo ugotowane warzywa zawierają niejednokrotnie więcej witaminy C niż surówki przygotowane na długo przed spożyciem.
Znaczny wpływ na wygląd potraw gotowanych z warzyw mają barwniki: chlorofil, antocyjany, karoteny. Chlorofil rozkłada się i brunatnieje pod wpływem kwasu. Działanie kwasu jest silniejsze, gdy produkt ogrzewamy. W celu zachowania zielonej barwy warzyw należy je gotować jak najkrócej (wkładać do wrzącej wody), w dużej ilości wody, tak aby rozcieńczyć kwasy zawarte w surowcu, i w odkrytym naczyniu, aby kwasy ulotniły się z parą. Czerwone lub fioletowe zabarwienie warzyw pochodzi od antocyjanów, które w odczynie kwasowym mają piękną czerwoną barwę, w zasadowym natomiast mogą być sine, brunatne lub zielonkawe. Warzywa zawierające antocyjany gotujemy przykryte. Kapuście czerwonej i burakom można łatwo przywrócić czerwoną barwę dodając nieco kwasu (ocet, kwasek cytrynowy). Karoteny występują w ogromnych ilościach w marchwi, zielonej pietruszce, szpinaku, dyni, brukwi, poza tym łącznie z chlorofilem we wszystkich warzywach zielonych. Przyswajalność karotenu w gotowanych warzywach jest lepsza niż w surowych. Karoten jest rozpuszczalny w tłuszczach, o czym trzeba pamiętać gotując warzywa bogate w ten składnik. Jeśli będziemy je gotować od razu z dodatkiem tłuszczu, to rozpuszczony karoten będzie bardziej przyswajalny.
Inne warzywa, nie wymienione jako źródła witamin A i C, są również cenione w żywieniu; wnoszą barwne urozmaicenie do posiłków, a także dopełniają ich wartość o pewne składniki mineralne i witaminy grupy B.